Hızlı Kompost Dösemesi Tekniği
Kısa cevap: kompost döşeme süreci, kuru ve yaş malzemeleri sırayla üst üste dizip yığının içine hava ve nem dengesi kurmaktan ibaret. Ben avuç içi kadar bir alanda, tabanına iri dal kırıntıları serip üzerine sırayla 10 cm kuru yaprak, 5 cm mutfak artığı, bir tutam eski kompost veya bahçe toprağı koyarak ilerliyorum. Yığın en az 80-90 cm yüksekliğe çıktığında ısınıyor; ayda bir karıştırınca 4-6 ay içinde eleyip kullanabileceğim koyu renkli, orman kokan bir malzeme elde ediyorum.
Neden katmanlı yığın seçtim
İlk yıllarımda artıkları bir köşeye atıp bekliyordum. Sonuç: sinek, ekşi koku ve bir yıl sonra bile hâlâ tanınabilen portakal kabukları. Katmanlı yöntemi denediğimde fark ettim ki asıl mesele malzeme değil, sıralama. Kuru bir katman her zaman yaş bir katmanı sarıyor; böylece yaş artıklar birbirine yapışıp hava geçirmez bir hamur haline gelmiyor.
Bu düzenin ikinci faydası ısı. Yığın belli bir hacme ulaştığında içi ısınıyor, ısınan yığın hem daha hızlı ayrışıyor hem de yabancı ot tohumlarının çoğunu etkisiz hale getiriyor. Küçük kovalarda bu ısıyı yakalayamıyorum, o yüzden en az 70x70 cm tabanlı bir yığın kuruyorum.
Malzemeyi ikiye ayırmak: kahverengi ve yeşil
Kafa karışıklığının çoğu buradan çıkıyor, ben şöyle basitleştirdim:
- Kahverengi (karbon): kuru yaprak, saman, karton parçaları, testere talaşı, kuru bitki sapları, yumurta kabuğu kartonu, budama artıklarının ince kısımları.
- Yeşil (azot): mutfak sebze-meyve artıkları, çay-kahve posası, taze biçilmiş ot, ayıklanmış yabani otlar (tohuma kaçmamış olanlar), tavuk gübresi varsa çok az miktarda.
Hacimce kabaca 2-3 ölçü kahverengiye 1 ölçü yeşil gidiyorum. Bunu gramla ölçmüyorum; yığın ekşi kokmaya başlarsa kahverengi eksik, aylarca hiç ısınmıyorsa yeşil eksik diye yorumluyorum. Sonbaharda bir çuval dolusu kuru yaprak biriktirip garaj kenarında saklıyorum, çünkü kışın mutfak artığı bol, kuru malzeme kıt oluyor.
Adım adım döşeme
- Havalandırma tabanı: Zemine 10-15 cm kalınlığında iri dal, çalı kırpıntısı veya kaba saman seriyorum. Alt taraftan hava girmesini sağlayan bu katman olmadan yığının dibi çamura dönüyor.
- Kahverengi katman: Üzerine bir el genişliği kadar (yaklaşık 10 cm) kuru yaprak.
- Yeşil katman: 4-5 cm mutfak artığı. Kabukları elimle biraz eziyorum; parça küçüldükçe ayrışma hızlanıyor.
- Aşılama: İnce bir serpme eski kompost, bahçe toprağı veya elenmiş yaprak çürüğü. Bu, mikroorganizmayı yığına taşıyan adım; atlarsak başlangıç yavaş oluyor.
- Nemlendirme: Katman kuruysa gül duşuyla hafifçe ıslatıyorum. Ölçüt şu: bir tutam alıp sıktığımda parmaklarım nemleniyor ama su damlamıyor. Sıkılmış sünger kıvamı diyebilirim.
- Tekrar: 2-6 arası adımları yığın 80-100 cm olana kadar sürdürüyorum. Üstünü mutlaka kahverengiyle kapatıyorum, böylece koku ve sinek sorunu kalmıyor.
Yığını tek seferde kurmak en hızlı yol; ama mutfak artığı günlük çıktığı için ben genelde iki-üç haftada tamamlıyorum. O sürede her yeni yaş katmanın üstüne bir avuç kuru yaprak atmayı ihmal etmiyorum.
Sonraki aylar: karıştırma ve nem takibi
Kurulumdan 4-7 gün sonra elimi yığının içine sokup ısıya bakıyorum. Sıcaksa iş yolunda. İlk karıştırmayı yaklaşık üçüncü haftada, sonra ayda bir yapıyorum. Karıştırırken kenarlardaki soğuk, ayrışmamış malzemeyi merkeze alıyorum; en büyük hızlanma bundan geliyor.
| Belirti | Sebep | Ne yapıyorum |
|---|---|---|
| Ekşi, çürük yumurta kokusu | Fazla nem, hava yok | Karıştırıp bol kuru yaprak/karton ekliyorum |
| Hiç ısınmıyor, kuru | Nem veya azot eksik | Sulayıp çay posası, taze ot ekliyorum |
| Amonyak kokusu | Yeşil fazlası | Kahverengi oranını artırıyorum |
| Sinek kaynıyor | Yaş artık üstte açıkta | Üstünü kuru katmanla kapatıyorum |
4. aydan sonra elekten geçiriyorum. Elekten geçmeyen iri parçaları yeni yığının aşı malzemesi olarak kullanıyorum, hiç çöpe atmıyorum.
Yığına koymadıklarım
- Et, kemik, süt ürünü, yağlı yemek artığı — kokuyu ve kemirgeni davet ediyor.
- Hastalıklı bitki artıkları — özellikle mildiyö, pas veya kök çürüklüğü görülen bitkileri ayrı değerlendiriyorum. Bahçede hastalık ve zararlı tanıma alışkanlığı kazanmak bu noktada çok işe yarıyor.
- Tohuma kaçmış yabani otlar, kedi-köpek dışkısı, parlak baskılı kâğıt.
- Kireç, kül fazlası — az kül sorun değil ama bolu dengeyi bozuyor.
Hazır komposttan nasıl faydalanıyorum
Elde ettiğim malzemeyi tek başına yetiştirme ortamı gibi kullanmıyorum; toprak hazırlığında öğütülmüş bahçe toprağıyla karıştırıp yatak yapıyorum, saksılarda hacmin üçte biri kadar katıyorum. Dikim öncesi çukurlara bir kürek serpmek, özellikle besin değeri yüksek yeşilliklerde gözle görülür fark yaratıyor. Komp