Dikey Bahçeler ve Duvar Tasarımları

Kısa cevap: Duvar ve dikey bahçe yapmak için önce duvarın yönünü ve günlük ışık süresini ölçüyorum, ardından duvara temas etmeyen bir taşıyıcı iskelet kuruyorum, üzerine keçe cepler ya da modüler saksılar asıyorum, hafif bir harç karışımı (elenmiş kompost + hindistan cevizi torfu + perlit) dolduruyorum ve en tepeye damla sulama hattı çekiyorum. Balkonumda bu düzeni kurduğumda 1,5 metrekare duvarda yaklaşık 30 bitki yetiştirebildim; yatay alandan tek bir karış bile feda etmedim.

Neden duvara çıktım?

Benim balkonum 4 metrekare. Saksıları yere dizdiğimde ya çamaşır askısına yer kalmıyordu ya da bitkilerin arkasına ulaşamıyordum. Duvarı kullanmaya başladıktan sonra iki şey fark ettim: birincisi, dikeyde bitkilerin havalanması yerdekilerden daha iyi olduğu için küllenme gibi mantar sorunları azaldı. İkincisi, hasat yapmak sırtımı ağrıtmıyor; göz seviyesindeki marulu ayakta koparıyorum.

Ama dürüst olmak gerekirse dikey bahçenin bir bedeli var: su tüketimi ve bakım sıklığı artıyor. Toprak hacmi küçük olduğu için yazın günde bir kez sulama gerekebiliyor. Bu yüzden sulama takvimi ve tekniği konusunu ciddiye almadan dikey sisteme girmenizi önermiyorum.

Duvarı seçmek: yön, ısı ve nem

İlk yazın hatamı yaptım: bitkileri güneybatıya bakan, öğleden sonra kavurucu ışık alan duvara astım. Fesleğenler bir haftada yandı. Ertesi yıl aynı duvarın alt sıralarına dayanıklı türleri, üst sıralarına ise gölge yapan sarkıcı bitkileri koydum ve iş yürüdü. Kısa kural şu:

• Doğuya bakan duvar: Yeşillikler için en iyisi. Sabah ışığı alır, öğleden sonra dinlenir. Marul, roka, ıspanak, maydanoz.
• Güneye bakan duvar: Domates çeşitleri, biber, çilek, kekik, biberiye. Yazın gölgeleme filesi şart olabiliyor.
• Kuzeye bakan duvar: Nane, melisa, dereotu, süs eğreltileri. Meyve bekleme.

Bahçede güneş ve gölge haritasını çıkarmayı anlatan yöntemi duvar için de kullanıyorum: bir gün boyunca üç saatte bir fotoğraf çekip ışığın duvarda nereye vurduğunu not ediyorum. Dikeyde ışık üstten aşağıya doğru azalır; bu yüzden alt sıraya ışık isteyen bitki koymak boşa emek.

Sistem tipleri ve gerçek deneyimim

Kendi düzenimde bunları karıştırdım: alt kısımda saksılar, orta bantta keçe cepler, en üstte tırmanıcı fasulye için gerilmiş tel. Tek tip sistem yerine karışık kullanmak bana daha çok ürün verdi.

Duvarı korumak: en çok atlanan adım

Duvara doğrudan sistem monte etmeyin. Ben 3 cm kalınlığında ahşap çıtalarla duvarla panel arasında hava boşluğu bıraktım, arkaya da bir kat plastik membran gerdim. Bu boşluk olmadan sıva nem çekiyor, kışın küf ve kabarma başlıyor. Kiracıysanız yükü duvara değil, zemine oturan serbest bir çerçeveye verin; taşınırken sökmek çok kolay oluyor.

Harç: bahçe toprağını olduğu gibi kullanmayın

Dikey ceplere bahçe toprağı doldurduğumda paneller sarktı ve su geçirmez bir tuğlaya dönüştü. Şimdi kullandığım oran: 2 ölçek hindistan cevizi torfu, 1 ölçek elenmiş kompost, 1 ölçek perlit veya iri kum. Hafif, havalı ve su tutuyor. Kompostu kendim hazırlıyorum; organik gübre yapımını anlatan yöntemle elde ettiğim harcı her ilkbahar üst tabakaya bir parmak kalınlığında ekliyorum. Toprak hazırlama ve öğütme konusundaki elek mantığı burada iki kat önemli, çünkü iri parçalar cep içinde hava boşluğu bırakıp kökü kurutuyor.

Sulama: sistemin kalbi

Elle sulamayı bir yaz denedim, tatile gidip yarısını kaybettim. Şimdi en üst sıraya damlatıcılı hat çekiyorum, alt sıralara ayrı bir hat veriyorum; çünkü suyun yerçekimiyle aşağı sızacağını varsaymak yanlış. Damlatıcılar tıkanmaması için sıvı gübreyi hattan değil, elle kök bölgesine veriyorum. En alta 10 cm derinlikte bir tahliye teknesi koydum, sızan suyu haftada bir geri pompalıyorum.

Bitki seçimi ve rotasyon

Dikeyde kök derinliği 15-20 cm'yi geçmeyen bitkiler mutlu oluyor: marul, roka, ıspanak, pazı, fesleğen, nane, kekik, çilek, cüce biber. Havuç, patates gibi kök sebzelerini denemeyin. Yeşilliklerde her cebi aynı gün ekmiyorum; on gün arayla sıra sıra ekerek sürek