Salatalık Diking Sistemi Kurma

Kısa cevap: Salatalığı dikey yetiştirmek için bitki başına en az 180-200 cm yüksekliğinde sağlam bir taşıyıcı (file, kafes, kazık-ip sistemi) kurun, fideleri 30-40 cm aralıkla dikin ve ana gövdeyi haftada bir-iki kez ipe yönlendirin. Ben üç sezondur balkondaki iki saksıda bile bu yöntemi kullanıyorum; yerde sürünen aynı çeşitten hem daha temiz hem de daha uzun süre hasat alıyorum. Salatalık dik yetiştirilmesi, alanı yarıya indirirken yaprakların altını havalandırdığı için külleme baskısını da belirgin şekilde azaltıyor.

Neden Dikey? Yerde Yetiştirmekle Farkı

İlk yılımda salatalıkları yere bıraktım ve neredeyse tüm meyveler bir yüzünden sararmış, toprakla temas eden yerlerinden çürümüştü. Sabah çiği yaprakların üzerinde saatlerce durduğu için de temmuz ortasında bitkiler beyaz bir tabakayla kaplandı. Ertesi sezon aynı çeşidi file üzerinde büyüttüğümde fark netti:

• Alan: Yerde yaklaşık 1 m² isteyen bir bitki, dikeyde 30x40 cm'lik bir ayak izine sığıyor.
• Hava sirkülasyonu: Yapraklar arasından rüzgâr geçtiği için sabah nemi hızlı kuruyor, mantar hastalıkları geç başlıyor.
• Hasat kalitesi: Meyveler yerçekimiyle düz sarkıyor, kıvrık ve tek yüzü sarı salatalık sayısı azalıyor.
• Kontrol: Yaprak altını görebildiğiniz için kırmızı örümcek veya yaprak biti kolonisini erken fark ediyorsunuz. Bitki hastalıklarını tanıma konusunda yazdıklarımız burada iki kat işe yarıyor.

Destek Sistemi Seçenekleri

1. Kafes/File Duvarı (benim tercihim)

İki ucu toprağa çakılmış 2 metrelik metal veya sert ahşap direk arasına, 15x15 cm göz açıklığında plastik bahçe filesi geriyorum. File gerginliğini üstten bir tel, altından ikinci bir telle sağlıyorum; aksi halde meyve ağırlığı arttığında ortadan sarkıyor. Sıra dikimi yapıyorsanız en pratik yöntem bu.

2. Tek İp (Hollanda usulü) Yönlendirme

Serada veya çatı altı bir yapıda tavan çubuğuna bağladığınız bir sicimi bitkinin dibine sabitliyorsunuz. Gövdeyi haftada bir ipin etrafında saat yönünde döndürüyorsunuz. Az sayıda bitkiyle yüksek verim isteyen için ideal; ama düzenli ilgi ister, iki hafta ihmal ederseniz gövde kendi başına yatar.

3. A Şeklinde (Üçgen) Kafes

İki paneli üstten birleştirip A harfi yapıyorsunuz. Meyveler iç boşlukta sarkıyor, toplaması çok keyifli. Ayrıca altındaki gölgeye marul, roka gibi serinlik seven yeşillikleri ekiyorum; güneş ve gölge haritasını çıkardıysanız bu ikili ekimi çok verimli kullanırsınız.

4. Saksı İçin Tek Kazık + Yatay İp

Balkonda 30 litrelik saksılara 180 cm'lik bir bambu çakıp her 20 cm'de bir yatay ip geriyorum. Basit ama işe yarıyor. Saksı hafifse rüzgârda devrilme riski var; dibine birkaç taş koymak yeterli.

Kurulum Adımları

1. Sistemi dikimden önce kurun. Fideler toprağa girdikten sonra direk çakarsanız kökleri kesersiniz. Ben toprağı hazırlarken, ögütme ve karışım aşamasında direkleri de yerleştiriyorum.
2. Yönü ayarlayın. File duvarını kuzey-güney doğrultuda kurarsanız her iki yüz de gün içinde güneş alır. Doğu-batı kurarsanız arka yüz sürekli gölgede kalır.
3. Toprağı zenginleştirin. Dikey büyüyen bitki daha çok yaprak üretir, besin talebi yüksektir. Dikim çukuruna bir avuç olgun kompost ve solucan gübresi karıştırıyorum.
4. Fideleri 30-40 cm aralıkla dikin. Daha sık dikerseniz havalandırma avantajını kaybedersiniz; ilk sezonda 20 cm deneyip pişman olmuştum.
5. Malç serin. Saman veya kuru yaprak malçı, dikey sistemde toprağın hızlı kurumasını engeller. Dikeyde su ihtiyacı yerdekinden fazladır.
6. İlk 3 haftada yönlendirin. Gövde 25-30 cm'yi bulunca en yakın file gözüne yumuşakça geçirin veya bez şeritle bağlayın. Tel, kablo bağı kullanmayın; gövdeyi keser.

Budama ve Bakım

Tek ip yöntemi kullanıyorsanız ilk 4-5 boğumdaki koltuk sürgünlerini ve dişi çiçekleri alıyorum; bitki önce güçlü bir gövde kursun istiyorum. File sisteminde ise bu kadar sert budamıyorum, yalnızca alt 30 cm'deki yaprakları temizleyip toprakla temasını kesiyorum. Bu tek hareket bile toprak kaynaklı leke hastalıklarını ciddi biçimde geciktiriyor.

Sulamayı damla veya dip sulama olarak yapın, yaprağı ıslatmayın. Sabah erken sulama alışkanlığı bende oturdu; mevsime göre sulama takviminde anlattığım gibi sıcak dönemde her gün, ilkbaharda iki günde bir yeterli oluyor. Meyve tutumu başladığında 15 günde bir sıvı organik gübre (kompost çayı veya deniz yosunu) veriyorum.

Sık Yaptığım Hatalar

Sık Sorulan Sorular

Her salatalık çeşidi dikey büyür mü?

Hayır. Sarılı